Home + Museum + Nieuws

Object van de Week: schatten uit het depot

21 juni 2017

Vanaf de start van het Zuiderzeeproject zijn alle scheepsvondsten ondergebracht in het Maritiem Depot. Dit depot is in de twintigste eeuw uitgegroeid tot één van de grootste en rijkste archeologische collecties ter wereld op het gebied van het maritieme verleden van Nederland. Sinds eind 2016 is deze collectie ondergebracht bij Batavialand onder de naam 'Maritiem Archeologische Collectie Batavialand'. Op dit moment is de tentoonstelling 'Gezonken Schatten' te zien in Nieuw Land. In deze tentoonstelling zijn topstukken uit de collectie te zien.

Naast de tentoonstelling in het museum tonen we de komende weken andere bijzondere voorwerpen via onze online kanalen.

21 juni 2017 - Kartets met kiezelstenen (1593, uit Scheurrak SO1 bij Texel)

kartetsEen kartets is een vorm van een kogel die bestaat uit meerdere delen, vaak in de vorm van twee helften van hout of metaal, met een holle binnenkant. De twee helften konden op elkaar worden gebonden om de inhoud bij elkaar te houden. Hier zijn de helften 30 cm lang en 8 cm breed. Binnenin is er ruimte om de kogel te vullen, in dit geval met kiezels, maar bij hetzelfde schip ook wel met musketkogels of zelfs oude spijkers. Het geheel werd in het kanon geladen en afgevuurd. Bij impact spatte de kartets uit elkaar en vloog de inhoud alle kanten op. Dit maakte kartetskogels extra bedreigend voor schepelingen, die hiermee makkelijker te raken waren dan met een enkele kanonskogel. Dit exemplaar is nooit afgevuurd geweest en teruggevonden, met kiezels en al, in het scheepswrak Scheurrak SO1 bij Texel dat is gezonken in 1593. Ook bij de Slag om Waterloo in 1815 werd dit type munitie nog gebruikt, en tot op de dag van vandaag kennen we speciale anti-personele ammunitie met soortgelijke eigenschappen.

Canister round with pebbles (1593, from Scheurrak SO1 near Texel)

A canister round is a form of ammunition that consists of multiple parts, often made up of two wooden or metal halves, with a hollow inside. The two halves could be fixed or tied together in order to contain what was put inside. Here both halves are about 30 cm in length and 8 cm wide. In this case it was to be filled with pebbles, but at the time they also used riflemusket bullets or even old nails. The whole thing was loaded into a cannon and fired. Upon impact the canister exploded and its contents went flying in all directions. This made canister rounds especially dangerous towards personnel on ships, who were easier to hit this way than with a regular single cannonball. This particular canister round was never fired; it was found, complete with pebbles, in the shipwreck Scheurrak SO1 off the coast of the island of Texel which sank in 1593. Even at the time of the Battle of Waterloo in 1815 this type of ammunition was used, and to this day there exists special anti-personnel ammunition with similar characteristics.

Slag Waterloo14 juni 2017 - Pijpenkop met afbeelding van Slag bij Waterloo (ongedateerd, omgeving Zeewolde)

Deze kop van een kleipijp is in 1982 gevonden in de buurt van Zeewolde en maakt nu deel uit van de maritieme collectie in Batavialand. Hij is 4,5 cm lang met een doorsnede van ongeveer 3 cm. Op beide kanten is een figuur gekleed als soldaat te zien, een van hen op een paard. Als we het opschrift aflezen van boven naar beneden terwijl we de pijp ronddraaien, is de tekst te zien: 'WII OVERWINNAAR' 'VAN NAPOLEON' 'OP DE VELDEN' 'VAN WATERLOO'. Dit is een duidelijke verwijzing naar de Slag bij Waterloo in 1815 tegen Napoleon, waarin ook toenmalig prins Willem II meevocht, die hierbij gewond raakte aan zijn schouder. Op basis van de tekst kunnen we dus zeggen dat deze pijp gemaakt moet zijn na juni 1815. De afgebeelde figuren zijn dan ook waarschijnlijk respectievelijk Napoleon en Willem II. Tussen 1840 en 1849 was Willem II koning der Nederlanden. Er is bekend dat verschillende modellen pijpen met deze versiering zijn gemaakt ter gelegenheid van de 50-jarige viering van de Slag bij Waterloo in 1865. Hoogstwaarschijnlijk hoorde dit exemplaar bij deze herdenkingsuitgave.

Clay pipe bowl with depiction of the Battle of Waterloo (not dated,from P5ZFL near Zeewolde)

This clay pipe bowl was found in the vicinity of Zeewolde in 1982 and is now part of the maritime collection of Batavialand. It is 4,5 cm in height and has a diameter of about 3 cm. On both sides a figure wearing soldier's attire can be seen, one of whom is riding a horse. When we read the inscription from top to bottom while turning the pipe around, we can see the words ' WII VICTOR' 'OVER NAPOLEON' 'ON THE FIELDS' 'OF WATERLOO' (In Dutch: 'WII OVERWINNAAR' 'VAN NAPOLEON' 'OP DE VELDEN' 'VAN WATERLOO'). This is a clear reference to the Battle of Waterloo in 1815 against Napoleon, in which (then prince) William II took part, who ended up suffering a shoulder wound. Based on the text we can therefore say this pipe has to have been made after June of 1815. The depicted figures then are likely Napoleon and William II. Between 1840 and 1849 William II was king of the Netherlands. Several models of pipes with this decoration are known to have been made on occasion of the 50 year anniversary of the Battle of Waterloo in 1865. Most likely this particular pipe belonged to this commemorative edition.

 

7 juni 2017 - De heideboender, uit Scheurrak SO1 bij Texel

heideboenderVroeger werd voor het schoonvegen van het interieur vaak een heideboender of heidebezempje gebruikt. Dit is een soort veger, gemaakt van heidetakjes bijeengebonden met vezels. Je zou het kunnen zien als een soort voorganger van de stoffer en blik (maar dan zonder blik). In het Maritiem Depot van Batavialand in Lelystad hebben we heideboenders die gevonden zijn in verschillende scheepswrakken uit de 16e en 17e eeuw, maar zelfs tot in de vorige eeuw werden ze nog gemaakt en gebruikt. Dit exemplaar is ongeveer 38 cm lang. Aan boord van een schip werden ze gebruikt om delen van het dek te schrobben en oppervlakken af te stoffen. Soms had een schip er een aardige hoeveelheid van aan boord, zoals de 3 houten tonnen met heideboenders uit het wrak Scheurrak SO1 bij Texel: het ging hierbij waarschijnlijk om een voorraad voor gebruik aan boord en niet om handelswaar, gezien de lage waarde van deze eenvoudige gebruiksvoorwerpen.

Heath scrubbing brush (1593)

In the past people used a heath scrubbing brush for cleaning the interior. They are a type of brush that is made up of heath twigs, bound together with plant fibers. One could call it a predecessor to the modern duster (only without the dustpan). In the Maritime Depot of Batavialand in Lelystad we have scrubbing brushes from several shipwrecks from the 16th and 17th century, but they were still used even in the 20th century. This particular one is about 38 cm in length. On board a ship they were used to scrub parts of the deck and dust off surfaces. Sometimes a ship carried a sizeable amount of them on board, as was the case with the 3 wooden barrels found in the wreck 'Scheurrak SO1' off the coast of the island of Texel: these were most likely stored for use on board and not wares to be traded, considering the low value of these rather simple tools.


Vorige: Verwacht: Oog voor Lelystad